Përmbajtja e dyshimit
Disa pretendojnë se në Kuranin e Nderuar ka kundërshtim midis fjalës së Allahut të Lartësuar ku Ai thotë: “Idhujtarët do të thonë: “Sikur të donte Allahu, nuk do të adhuronim tjetër veç Tij as ne, as baballarët tanë dhe ne nuk do të kishim bërë të ndaluar asgjë”. (El-En’am: 148) “Dhe ata thonë: “Sikur të kishte dashur i Gjithëmëshirshmi, ne nuk do t’i kishim adhuruar ata” (Ez-Zuhruf: 20)
dhe fjalës së Tij ku Ai thotë: “E Ai nuk është i kënaqur me mosbesimin e robërve të Tij” (Ez-Zumer: 7)
Ata pyesin: Si deklaron Kurani në një vend se idhujtaria e idhujtarëve ka ndodhur me dëshirën, vullnetin dhe lejen e Allahut, e pastaj në një vend tjetër konfirmon pakënaqësinë e Tij me idhujtarinë dhe mosbesimin e tyre?
Me këtë dilemë pretendohet të thuhet se Kurani ka kundërshtime dhe se nuk është i mbrojtur nga gabimet.
Rrëzimi i dyshimit:
Vullneti i Allahut – të Lartësuar e të Plotfuqishëm – ndahet në dy lloje:
Vullneti ekzistencial-krijues (ekzistues): Është ai që Allahu e ka caktuar për të gjitha krijesat, edhe nëse nuk është i kënaqur me të dhe ku nuk e pëlqen atë, siç është mosbindja e shejtanit dhe mosbesimi i idhujtarëve.
Vullneti normativ-ligjor: Është ai që Allahu e ka caktuar për robërit e Tij dhe e pëlqen atë, siç është urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.
Sqarimi i detajuar:
Vullneti i Allahut që idhujtarët të bëjnë shirk (idhujtari) është një e vërtetë për të cilën nuk ka asnjë dyshim, por ky është një vullnet ekzistencial (të cilin Allahu e ka lejuar të ndodhë, pasi u ka dhënë njerëzve liri në zgjedhjet e tyre), e jo vullnet legjislativ-fetar (të cilën Ai e ka urdhëruar, e pëlqen dhe kënaqet me të).
Thënia se Allahu i Lartësuar ka dëshiruar idhujtarinë e idhujtarëve të ndodhë është thënie e vërtetë, e drejtë dhe pa asnjë dyshim. Çdo gjë ndodh me vullnetin e Allahut të Lartësuar. Sikur të kishte dashur që idhujtaria të mos ndodhte nga ana e njerëzve, ata nuk do të binin në idhujtari; sikur të kishte dashur prej tyre mosadhurimin e dikujt tjetër përveç Tij, ata nuk do të adhuronin asgjë përveç Tij; dhe sikur të kishte dashur prej tyre mosndalimin e asaj që ndaluan, ajo nuk do të kishte ndodhur.
Kjo është ajo që e kanë shprehur qartë shumë ajete, si për shembull fjala e Tij të Lartësuar:
“Sikur të donte Allahu, nuk do të adhuronim tjetër veç Tij as ne, as baballarët tanë dhe ne nuk do të kishim bërë të ndaluar asgjë.” (El-En’am: 148)
“Dhe ata thonë: ‘Sikur të kishte dashur i Gjithëmëshirshmi, ne nuk do t’i kishim adhuruar ata’.” (Ez-Zuhruf: 20)
“Dhe idhujtarët thanë: ‘Sikur të kishte dashur Allahu, as ne e as etërit tanë nuk do të adhuronim asgjë përveç Tij e as nuk do të ndalonim asgjë pa lejen e Tij’.” (En-Nahl: 35)
Gjithashtu, ajete të tjera e kanë mbështetur këtë kuptim, ndër to edhe fjala e Tij të Lartësuar:
“Sikur të kishte dashur Allahu, ata nuk do të bënin idhujtari; e Ne nuk të kemi bërë ty roje mbi ta dhe as nuk je ti kujdestar për ta.” (El-En’am: 107)
“Sikur të kishte dashur Allahu, do t’i kishte bashkuar të gjithë në udhëzim.” (El-En’am: 35)
Kjo tregon se, po të kishte dashur Allahu i Lartësuar udhëzimin e të gjithë njerëzve, ata të gjithë do të ishin udhëzuar. Edhe ky ajet: “Allahut i takon të tregojë rrugën e drejtë, por ka edhe rrugë të shtrembra. E sikur të kishte dashur, do t’ju kishte udhëzuar të gjithëve.” (En-Nahl: 9) tregon se Allahu i Lartësuar nuk ka dashur që të gjithë njerëzit të udhëzohen. Po të kishte dashur udhëzimin e të gjithëve, do t’i kishte udhëzuar të gjithë, por Ai ka dashur që disa të udhëzohen e disa jo. Të njëjtin kuptim e përforcon edhe fjala e Allahut:
“Sikur Ne të donim, do t’ia jepnim secilit udhëzimin e tij, por do të përmbushet Fjala Ime: ‘Me të vërtetë, do ta mbush Xhehenemin me xhind dhe njerëz bashkërisht!’” (Es-Sexhde: 13)
Megjithatë, kjo dëshirë apo vullnet është pjesë e asaj që Allahu e ka caktuar në univers që të ndodhë dhe të ekzistojë me vullnetin e Tij, e jo e asaj që Ai e ka legjitimuar. Allahu i la të lirë njerëzit që të zgjidhnin dhe të vepronin me një vullnet të lirë, të paimponuar dhe të pashtrënguar. Ndaj Allahu i Lartësuar dërgoi profetët, të cilët përgëzuan dhe paralajmëruan, urdhëruan dhe ndaluan, ftuan në adhurimin e Tij dhe përkujtuan, por një grup njerëzish këmbënguli duke përgënjeshtruar dhe mohuar. Pra, Allahu deshi dhe lejoi të ekzistonte kundërshtimi i njerëzve, mosbesimi dhe idhujtaria e politeistëve.
Këtu duhet të vihet në dukje një çështje shumë e rëndësishme, njohja e së cilës largon shumë paqartësi: Allahut të Lartësuar i përkasin krijimi dhe urdhri, ndërsa urdhri i Tij është dy llojesh:
- Urdhër ekzistencial dhe krijues: Ajo që do të ndodhë në këtë ekzistencë, e mirë apo e keqe, e dashur apo e urryer, e dënueshme apo shpërblyese.
- Urdhër fetar dhe ligjvënës: Ajo që Allahu ka urdhëruar të kryhet, që e pëlqen dhe kënaqet me të.
Vullneti i Allahut lidhet me krijimin e Tij dhe me urdhrin e Tij ekzistencial. Ai përfshin si atë që Allahu e do, ashtu edhe atë që Ai e urren; çdo gjë është nën vullnetin e Tij. Kështu, Ai e krijoi shejtanin, megjithëse e urren atë; krijoi jobesimtarët dhe veprat e personave që janë të urryer tek Ai, megjithëse Ai i urren ato. Pra, vullneti i Tij përfshin të gjitha këto.
Ndërsa dashuria dhe kënaqësia e Allahut lidhen me urdhrin e Tij fetar dhe me legjislacionin që Ai ka shpallur përmes të dërguarve të Tij. Prandaj:
- Çdo gjë që Allahu e pëlqen dhe e ka ligjëruar lidhet me dashurinë e Tij dhe me urdhrin e Tij fetar, por jo domosdoshmërisht me vullnetin e Tij ekzistencial që patjetër do të ndodhë.
- Ndërsa mohimi, shthurja dhe mosbindja ndodhin me vullnetin e Tij ekzistencial, por nuk lidhen me dashurinë, kënaqësinë apo urdhrin e Tij fetar.
Prandaj, termi “vullnet” i përket sferës ekzistenciale dhe krijuese, ndërsa termi “dashuri” i përket sferës fetare dhe ligjvënëse.
Termi “vullnet” ndahet në:
- Vullnet ekzistencial-krijues: që është vetë dëshira e përgjithshme.
- Vullnet fetar-ligjvënës: që është vetë dashuria/pëlqimi hyjnor.
Nëse e kupton këtë dallim, atëherë fjalët e Tij: “E Ai nuk është i kënaqur me mosbesimin e robërve të Tij” (Ez-Zumer: 7), “Dhe Allahu nuk e do shthurjen” (El-Bekare: 205), si dhe fjala e Tij – të Lartësuarit –: “Allahu dëshiron për ju lehtësimin dhe nuk dëshiron për ju vështirësinë” (El-Bekare: 185), nuk bien në kundërshtim me tekstet e caktimit hyjnor dhe dëshirës së përgjithshme, të cilat tregojnë se ndodhjes së këtyre dukurive i paraprin dëshira, vendimi dhe caktimi i Tij. Kjo sepse dashuria/pëlqimi është diçka ndryshe nga dëshira, ashtu siç urdhri është diçka ndryshe nga krijimi.
Një shembull i ngjashëm me këtë është edhe termi “urdhër”, i caktuar gjithashtu në dy lloje:
- Urdhër ekzistencial.
- Urdhër ligjvënës.
Lloji i dytë ekziston mundësia të mos kryhet dhe të kundërshtohet nga njerëzit, ndryshe nga i pari. Prandaj, fjala e Allahut të Lartësuar: “Urdhri i Tij, kur dëshiron diçka, është vetëm t’i thotë asaj: ‘Bëhu!’, dhe ajo bëhet.” (Jasin: 82) është urdhër ekzistencial-krijues dhe nuk bie në kundërshtim me fjalën e Tij: “Me të vërtetë, Allahu nuk urdhëron për vepra të turpshme.” (El-A’raf: 28), sepse i pari është urdhër krijimi, kurse i dyti është urdhër ligjvënës.[1]
Rrjedhimisht, nëse Allahu ka dashur të ndodhë idhujtaria nga një grup prej robërve të Tij, kjo nuk do të thotë se Ai është i kënaqur me ta (se po kryejnë idhujtari). Përsa i përket asaj që thanë jobesimtarët, ajo është një e vërtetë me të cilën ata synonin diçka të gënjeshtërt; sepse ata pretenduan se Allahu i Lartësuar është i kënaqur me veprimin e tyre, e kjo është e gënjeshtërt. Kështu, Allahu e hodhi poshtë këtë rrenë që ata e përdorën si arsyetim me këtë fjalë të vërtetë dhe i përgënjeshtroi ata.
Sqarimi i kësaj është siç ka përmendur dijetari Muhamed Emin esh-Shinkiti, ku thotë: “Synimi i tyre ishte se, përderisa mosbesimi dhe mosbindja e tyre ndodhnin me vullnetin e Allahut, dhe se sikur Ai të kishte dashur do t’i kishte penguar nga kjo, atëherë mospengimi i tyre nga ana e Tij përbënte provë për kënaqësinë e Tij me veprimin e tyre! Prandaj Allahu i përgënjeshtroi ata në këtë pretendim, duke sqaruar se Ai nuk është i kënaqur me mosbesimin e tyre, siç e ka cekur shprehimisht me fjalën e Tij: ‘Dhe Ai nuk është i kënaqur me mosbesimin për robërit e Tij’ (Ez-Zumer: 7).”
Kësisoj, mosbesimtarët pretenduan se vullneti ekzistencial detyrimisht nënkupton kënaqësinë, e ky është një pretendim i rremë. Përkundrazi, Allahu me vullnetin e Tij ekzistencial dëshiron edhe atë me të cilën nuk është i kënaqur, argument për të cilin është fjala e Tij: “Allahu u ka poseduar vula zemrave të tyre” (El-Bekare: 7) së bashku me fjalën e Tij: “Dhe Ai nuk është i kënaqur me mosbesimin për robërit e Tij” (Ez-Zumer: 7), ndërsa ai që vërtet shoqërohet pashmangshmërisht me kënaqësinë është vetëm vullneti normativ-ligjor.
Prandaj, ajo që thanë idhujtarët se vullneti i Allahut detyrimisht nënkupton kënaqësinë, nuk e thanë nga bindja e brendshme, por e thanë për tallje. El-Nesefi ka thënë: “Ata u kapën pas diçkaje të tillë, por kjo nuk u bëri dobi; pasi nuk e thanë nga bindja, por e thanë për tallje, si dhe sepse e bënë dëshirën e Allahut argument për të pretenduar se ishin të arsyetuar për veprat e tyre, ndërsa ky pretendim është i pavlefshëm.”[2]
Përmbledhje
Nuk ka asnjë kundërshtim midis ajeteve që konfirmojnë se idhujtaria e idhujtarit ka ndodhur me vullnetin e Allahut të Lartësuar dhe faktit se Allahu i Plotfuqishëm nuk është i kënaqur me idhujtarinë. Kjo sepse vullneti i Allahut ndahet në:
- Vullnet ekzistencial-krijues: i cili është ai që Allahu e ka caktuar në aspektin krijues, edhe pse nuk është i kënaqur me të dhe nuk e pëlqen atë;
- Vullnet normativ-ligjor: i cili është ai që Ai e ka ligjëruar, e ka pëlqyer dhe është i kënaqur me të.
Prandaj, jo çdo gjë që ka caktuar Allahu i Lartësuar e ka pëlqyer; përkundrazi, prej tyre ka nga ato që i ka pëlqyer dhe nga ato që i ka urryer. Ai e ka caktuar idhujtarinë, por e ka urryer dhe e ka ndaluar atë; si dhe e ka caktuar të mirën, e ka urdhëruar dhe e ka pëlqyer atë.
Burimi:
https://bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=01-01-0029&value=&type=
Për më shumë një temë e ngjashme me këtë shih edhe këtë artikull: https://pergjigjet-islame.org/kunderthenie-e-pretenduar-ne-kuran-pohimi-se-allahu-e-deshiron-shirkun-por-nuk-e-pelqen-ate/
________________________
*El-Bjan fi def’i et-tearud el-mutavehim bejne ajat el-Kur’an, Dr. Muhamed Ebu Nur el-Hadidi, Mektebat el-Amanah, Kajro, 1401 H / 1981, f. 199–201.
[1] Akidetu Ehl Suneh vel Xhema’ah, Dr. Ahmed Ferid, Mektebat Fajjad, Egjipt, bot. 1, 1426 H / 2005, f. 214, 215.[2] El-Bjan fi def’i et-tearud el-mutavehim bejne ajat el-Kur’an, Dr. Muhamed Ebu Nur el-Hadidi, Mektebat el-Amanah, Kajro, 1401 H / 1981, f. 199–201.
